Το ενδιαφέρον σκακιστικό πρόβλημα του Σούφη

Το παρακάτω είναι ένα πολύ ενδιαφέρον σκακιστικό παζλ με συνθέτη τον αγαπητό φίλο Σπύρο Σούφη με τον οποίο έχω περάσει μερικές από τις πιο ευχάριστες στιγμές τις ζωής μου λύνοντας γρίφους και λέγοντας ανέκδοτα.

Στο επόμενο διάγραμμα, παίζουν τα λευκά και κάνουν ματ σε 3 το πολύ κινήσεις.

Το ενδιαφέρον σε αυτό το πρόβλημα δεν έγκειται στη δυσκολία του, καθώς έχουν μείνει πολύ λίγα κομμάτια και οι κινήσεις είναι περιορισμένες, αλλά στο ότι το «φιλοτέχνησε» ένας άνθρωπος ο οποίος σχετίζεται ελάχιστα με το σκάκι. Βέβαια, μέσα από αυτήν τη σκακιστική του σύνθεση, αποκαλύπτεται το κρυφό του ταλέντο! Ακολουθεί η κομψή λύση.

Παρατηρώντας ότι το μόνο κομμάτι που μπορεί να κουνήσει ο Μαύρος είναι ο Αξιωματικός, η σωστή πρώτη κίνηση είναι:

1. Kg2! zugzwang¹!

1... Bg7, η καλύτερη άμυνα. Οτιδήποτε άλλο οδηγεί σε άμεσο ματ με Qf8#.

Τώρα όμως ακολουθεί 2. Qe8+

το οποίο εξαναγκάζει το Μαύρο να παίξει τη μοναδική επιτρεπτή κίνηση 2... Bf8.

Και τώρα φυσικά 3. Qxf8#

Πολύ όμορφο!

Αφού είδαμε την ιδέα που κρύβει αυτό το πρόβλημα, αξίζει να παρατηρήσουμε ότι η πρώτη κίνηση 1. Kg2 έιναι μοναδική! Εάν 1. Kg1 Be3+, 2. Kg2 Bh6!, και όμοια αν 1. Kh2 Bf4+, 2. Kg2 Bh6! (ή 2. Qxf4 Kg7), καθυστερώντας και στις δύο περιπτώσεις το Λευκό από το να πετύχει ματ στην τρίτη κίνηση.

Κλείνοντας, αξίζει να σημειωθεί ότι το πρόβλημα αυτό δημοσιεύτηκε στην ανακοίνωση της ίδρυσης του συλλόγου "Ζήνων Γλυφάδας" - στον οποίο πήγαινε ο Σπύρος σε μικρή ηλικία - από τον πρόεδρο του αθλητικού ομίλου Παναγή Σκλαβούνο το 1991. Αυτό κι αν είναι τιμή!

¹zugzwang (γερμ.) είναι η κατάσταση στην οποία ένας παίκτης αν και θα προτιμούσε να πάει πάσο είναι αναγκασμένος να παίξει καταστρέφοντας τη θέση του.

Αλεξίσφαιρα ματ...

Η επόμενη ανέκδοτη ιστορία εκτυλίσσεται στη διάρκεια ενός πραγματικού γεγονότος, ωστόσο περιέχει στοιχεία μυθοπλασίας και υπερβολής με τη βοήθεια των οποίων παρουσιάζεται μια απίστευτης πολυπλοκότητας σπουδή του ίσως μεγαλύτερου συνθέτη σκακιστικών προβλημάτων Sam Loyd. Το παρακάτω απόσπασμα είναι παρμένο από το βιβλίο του A. Kostyev "From beginner to expert in 40 lessons" [1].

Sam Loyd (30 Ιανουαρίου 1841 - 10 Απριλίου 1911).

Το 1713, στη διάρκεια του Σουηδοτουρκικού πολέμου, ο βασιλιάς Κάρολος ο 12ος της Σουηδίας βρέθηκε πολιορκημένος από τον εχθρό στο φρούριο Μπεντεράκ. Ο Κάρολος περνούσε τον καιρό του οργανώνοντας την άμυνα και παίζοντας σκάκι. Ο συχνότερος αντίπαλος του ήταν ο πρωθυπουργός Κ. Γκρότουζεν. Μια μέρα έφτασαν στη θέση του διαγράμματος.

Ο Κάρολος ανήγγειλε ματ σε 3 κινήσεις. Δεν πρόλαβε όμως να το εκτελέσει πάνω στη σκακιέρα και μία σφαίρα μπήκε από το παράθυρο κομματιάζοντας το λευκό Ίππο. Χωρίς να σταματήσει το παιχνίδι ή να δώσει σημασία στον Γκρότουζεν, ο Κάρολος ζήτησε έναν καινούργιο Ίππο, αμέσως όμως άλλαξε γνώμη και φώναξε: «σου χαρίζω και τον Ίππο, και ματ σε 4!».

Δεν είχε καλά-καλά τελειώσει τα λόγια του, και μια δεύτερη σφαίρα πέρασε σφυρίζοντας μέσα από το δωμάτιο και διέλυσε το πιόνι στο h2. Ο Γκρότουζεν άσπρισε από την τρομάρα του. «Έχεις καινούργιο σύμμαχο, τους Τούρκους, φίλε μου, κι είναι δύσκολο να φανταστώ πώς θα μπορούσα ακόμη και να σε κερδίσω σ' αυτή τη θέση. Παρ' όλα αυτά, να δούμε τι μπορώ να κάνω χωρίς το πιόνι... Το βρήκα! Με χαρά μου σου ανακοινώνω ότι υπάρχει ματ φορσέ σε 5 κινήσεις».

Ακολουθούν οι κύριες βαριάντες για κάθε πρόβλημα.

Ματ σε 3 κινήσεις:

1. Rxg3! Bxg3, 2. Nf3! zugzwang¹,

2...B οπουδήποτε, 3. g4#.

Ματ σε 4 κινήσεις:

1. hxg3! Be3, 2. Rg4! απειλεί Rh4# 

2...Bg5, 3. Rh4+! 

3...Bxh4, 4. g4#.

Ματ σε 5 κινήσεις:

1. Rb7 (αν 1. Rd7? Bd4, 2. Rxd4 πατ, ή 1. Re7? Bg1, 2. Re1 Bh2 zugzwang, 3. Rd1 Kh4, 4. Kg6 Bg1)

1... Be3 (ή 1...Bg1, 2. Rb1 Bh2, 3. Re1! Kh4, 4. Kg6! οτιδήποτε, 5. Re4#)

2. Rb1 Bg5, 3. Rh1+ Bh4, εκβιάζοντας το πατ, όμως...

4. Rh2!! Μαγεία! Δίνει κίνηση στο μαύρο αποφεύγοντας το πατ!

4...gxh2, 5. g4#.

Αριστουργηματικό! 

Αυτά από τον δαιμόνιο Loyd. Και τώρα, μια ταπεινή συνεισφορά από μέρους μου. Με έναν επιπλέον λευκό Πύργο, μια λευκή Βασίλισσα (βλ. επόμενο διάγραμμα) και δυο σφαίρες ακόμα, η ιστορία αυτή θα μπορούσε να γίνει λίγο πιο μακροσκελής.

Στη θέση αυτή, τα λευκά παίζουν και κάνουν ματ σε 1 κίνηση:

1. Qg4#.

Η πρώτη σφαίρα λοιπόν διαλύει τη λευκή Βασίλισσα αφήνοντας την επόμενη θέση, στην οποία παίζουν τα λευκά και κάνουν ματ σε 2 κινήσεις:

1. Rg5+

1...hxg5, 2. Rh8# 

ή 1...Kh4, 2. Nf3#.

Φυσικά, η δεύτερη σφαίρα διαλύει τον Πύργο στο g8 και φτάνουμε έτσι στην αρχική θέση του Loyd. Τέσσερις σφαίρες λοιπόν και ματ σε 1, 2, 3, 4 και 5 κινήσεις. Καθόλου άσχημο...

¹zugzwang (γερμ.) είναι η κατάσταση στην οποία ένας παίκτης αν και θα προτιμούσε να πάει πάσο είναι αναγκασμένος να παίξει καταστρέφοντας τη θέση του.

[1] Πρώτη έκδοση στη Σοβιετική Ένωση το 1980. Πρώτη αγγλική έκδοση το 1984 (μετάφραση από τον Jon Speelman). Ελληνική μετάφραση από τις εκδόσεις "Κλειδάριθμος", 1994.