Πώς να κλείσετε μια θέση ώστε να την ξανανοίξετε αργότερα

Η επόμενη θέση προέρχεται από μια παρτίδα μου στον ιστότοπο lichess.org, στην οποία παίζω με τα μαύρα. Η θέση από άποψη υλικού είναι ισόπαλη, στην πραγματικότητα όμως τα λευκά βρίσκονται κομμάτι κάτω, αφού ο Ίππος τους στο h4 δεν θα ξαναπαίξει ποτέ, καθώς δεν υπάρχουν διαθέσιμα τετράγωνα γι αυτόν! Κατά κανόνα, η στρατηγική της παράταξης που υπερτερεί σε υλικό καθορίζεται από την προσπάθεια να ανοίξει τη θέση, ώστε να εκμεταλλευτεί το επιπλέον υλικό. Στο παρακάτω διάγραμμα, η μόνη ελπίδα των λευκών για ισοπαλία είναι να κλείσει με κάποιον τρόπο η θέση. Με βάση αυτή τη διαπίστωση, η επόμενη μου κίνηση δείχνει παράλογη.

5...c4!?

Προς μεγάλη έκπληξη (εικάζω) του αντίπαλού μου, στο σημείο αυτό αποφάσισα να του κάνω τη χάρη και να κλείσω οικειοθελώς τη θέση, με σκοπό να την ανοίξω προς όφελός μου αργότερα, με την ησυχία μου!

6.Qd1 Nf6, 7.a4 a6!

Τυπική κίνηση η οποία εξασφαλίζει το κλείσιμο στην πτέρυγα της Βασίλισσας. Όποιο από τα a και b λευκά πιόνια κι αν προωθηθεί, τα μαύρα θα κλείσουν αυτόματα τη θέση μετακινώντας το αντίθετο πιόνι. Πιο συγκεκριμένα, στο 8.a5 ακολουθεί 8...b5, ενώ στο 8.b5 ακολουθεί 8...a5.

8.Kh2

Φανερά τα λευκά δεν έχουν κανένα απολύτως σχέδιο.

8...Ne4

Ο Ίππος έφτασε στο ιδανικό του τετράγωνο, από το οποίο «επιτηρεί» τη θέση των λευκών.

9.Qe1 Rh8, 10.Qc1 Rag8

Οι μαύροι Πύργοι καταλαμβάνουν τις βέλτιστες θέσεις και προετοιμάζονται για την εισβολή, η οποία στην παρούσα φάση δείχνει να βρίσκεται μόνο στη σφαίρα της φαντασίας...

11.Rd1 Kf8

Είναι χαρακτηριστικό των κλειστών θέσεων να προσφέρουν την άνεση για αργή ανασύνταξη των δυνάμεων. Προτού επιχειρήσω στην επίθεση θέλω να σιγουρευτώ ότι δεν θα κινδυνέψει ο Βασιλιάς μου όταν ανοίξει η θέση.

12.a5 b5!

Η στρατηγική που ακολουθώ δείχνει εντελώς παράλογη, καθώς η θέση μοιάζει να έχει νεκρώσει. Ωστόσο, έχω ήδη εντοπίσει μια δυνατότητα να «αναστήσω» τη θέση.

13.Re1 Nf2?

Μια κίνηση χωρίς νόημα. Ο Ίππος «ανήκει» στο e4.

14.Re2

Τα λευκά θα μπορούσαν να παίξουν και το πονηρό 14.Ra2, προκαλώντας την απάντηση 14...Nd3, 15.Qd1 Nxe1??, 16.Qxe1, και τα μαύρα, παρά το υλικό τους πλεονέκτημα, δεν υπάρχει τρόπος να κερδίσουν τη θέση, καθώς οι μαύροι Πύργοι είναι εντελώς άχρηστοι.

14...Ne4

Διόρθωσα την προηγούμενη αστοχία.

15.Qc2 Rg5!!

Αυτή είναι η κίνηση κλειδί που οδηγεί τα λευκά στον όλεθρο! Ο Πύργος δεν κόβεται! Αν 16.fxg5? hxg5, 17.Rh1 gxh4 και η «h» στήλη ανοίγει σε κάθε περίπτωση, π.χ. 18.Kg1 Nxg3, κατά τη γνώμη μου η πιο απλή συνέχεια, αν και οι σκακιστικές μηχανές προκρίνουν κινήσεις όπως 18...Qf6 και 18...Rh7. 

16.Rc1 Rh5

Όλα είναι έτοιμα πια για τη διάλυση της λευκής άμυνας.

17.Ree1 Rxh4!?

Ακόμη πιο αποτελεσματικό θα ήταν το 17.Nxg3!. Φυσικά, αν 18.Kxg3 Qxh4#

18.gxh4 Qxh4, 19.Kg1 g3!

Τα λευκά κομμάτια ασφυκτιούν!

20.Kf1 Qh1+, 21.Ke2 Qxg2+

Ο λευκός Βασιλιάς με φορσέ κινήσεις αναγκάζεται σε επικίνδυνο εγκλεισμό στο d1.

22.Kd1 Nf2+, 23.Kd2 h5

Με τα λευκά κομμάτια να στερούνται κινήσεων, τα μαύρα αρπάζουν την ευκαιρία να προωθήσουν το «h» πιόνι.

24.Re2 Ne4+, 25.Kd1 Qg1+, 26.Re1 Nf2+, 27.Ke2 Qg2

Τα μαύρα με μια σειρά δοκιμαστικών κινήσεων, ουσιαστικά αναδιάταξαν τις θέσεις του λευκού Βασιλιά και του λευκού Πύργου.

28.Rg1 Qh3, 29.Rcf1 Qg4+

Η μαύρη Βασίλισσα τοποθετείτε πίσω από τα πιόνια, τα οποία είναι πλέον ασταμάτητα.

30.Ke1 Nd3+, 31.Kd2 h4, 32.Qd1

Τα λευκά προτείνουν την αλλαγή των Βασιλισσών η οποία γίνεται αποδεκτή με ευχαρίστηση.

32...Qxd1+, 33.Kxd1 Nf2+, 34.Ke2 Ne4, 35.Rf3 Nxc3+

Η κατάσταση για τα λευκά είναι εντελώς απελπιστική, ωστόσο συνέχισαν να παίζουν για μερικές ακόμη κινήσεις.

36.Kd2 Ne4+, 37.Ke2 h3, 38.Kf1 g2+, 39.Rxg2 hxg2+, 40.Kxg2

και στο σημείο αυτό τα λευκά εγκατέλειψαν.

Το ματ της ασφυξίας

Κάποια στιγμή, στην προσπάθειά μου να συλλέξω διδακτικές σημειώσεις με θέμα «Εικόνες ματ», ανακάλυψα ότι εκτός από το γνωστό, τουλάχιστον στους σκακιστές, «Ματ του αποπνιγμού» (Smothered mate) υπάρχει και το «Ματ της ασφυξίας» (Suffocation mate). Και στις δύο περιπτώσεις, το ματ δίνεται από τον Ίππο. Η διαφορά είναι η εξής: 

α) Στο ματ του αποπνιγμού ο αντίπαλος Βασιλιάς δεν μπορεί να ξεφύγει από το σαχ του Ίππου, επειδή όλα τα τετράγωνα διαφυγής είναι κατειλημμένα από κομάτια της δικής του παράταξης.

β) Στο ματ της ασφυξίας, υπάρχουν ελεύθερα τετράγωνα γύρω από τον αντίπαλο Βασιλιά, τα οποία ωστόσο στερεί ελέγχοντάς τα ο Αξιωματικός της παράταξης που δίνει το ματ.

Ένα τέτοιο ματ είχα την ευκαιρία να πραγματοποιήσω πρόσφατα σε μια παρτίδα-μινιατούρα στο διαδίκτυο. Παίζω με τα λευκά.

Sicilian Defence, Najdorf Variation

1. e4 c5, 2. Nf3 d6, 3. d4 cxd4,  4. Nxd4 Nf6, 5. Nc3 a6, 6. h3 

Μια βαριάντα της Najdorf με την οποία μου αρέσει τελευταία να πειραματίζομαι.

6...Qc7, 7. Be3 Nc6, 8. Qd2 e6, 9. O-O-O b5

Θεματική κίνηση με στόχο την άμεση αντεπίθεση των μαύρων κομματιών επάνω στο λευκό Βασιλιά.

10. f3 

Ενδιαφέρον έχει και το 10. Nxc6 Qxc6, 11. e5 b4, 12. exf6 bxc3, 13. Qxc3 Qxc3, 14. bxc3 gxf6, 15. Kd2 με αμφίρροπο παιχνίδι στο οποίο τα λευκά στέκονται ίσως λίγο καλύτερα.

10...Be7, 11. Bxb5!? 

Μια θυσία που βάζει σε μπελάδες τα μαύρα, τα οποία πρέπει να παίξουν πολύ προσεκτικά αν θέλουν να εκμεταλλευτούν το επιπλέον ελαφρύ κομμάτι που διαθέτουν.

11...axb5, 12. Ndxb5 Qa5?, 13. Nxd6 

Τα μαύρα παίζουν ήδη την πρώτη ανακρίβεια. Η Βασίλισσα έπρεπε οπωσδήποτε να κρατήσει επαφή με το τετράγωνο d6, για παράδειγμα με 12...Qb8.

13...Bxd6?, 14. Qxd6 

Το πάρσιμο του Ίππου είναι σφάλμα που δίνει προβάδισμα στα λευκά. Η σωστή κίνηση για τα μαύρα θα ήταν 13...Kf8!, θυσιάζοντας το δικαίωμα του ροκέ για να κρατήσουν την ισορροπία στην παρτίδα.

14...Bd7, 15. Bc5 

Η πίεση γύρω από το μαύρο Βασιλιά αρχίζει να γίνεται... ασφυκτική.

15...Qd8?? 

Μεγάλο λάθος που οδηγεί σε άμεση ήττα. Έπρεπε να παιχτεί το δύσκολο O-O-O. Στην περίπτωση αυτή τα λευκά θα ήταν και πάλι καλύτερα, όμως η παρτίδα θα είχε ίσως δρόμο ακόμη.

16. Nb5 Rc8?

Τα λευκά απειλούν να δώσουν φορσέ ματ στο μαύρο Βασιλιά που ασφυκτιά στο κέντρο της σκακιέρας, όμως αυτό διέφυγε της προσοχής των μαύρων. Για να αποφύγουν το ματ, τα μαύρα έπρεπε να προσφέρουν «οξυγόνο» στον Βασιλιά τους μετακινώντας την Βασίλισσα στο b8. 

17. Qf8!! 

Θεαματική θυσία της Βασίλισσας με στόχο να απελευθερωθεί το τετράγωνο d6 για τον Ίππο και να καθοδηγηθεί ο μαύρος Πύργος δίπλα στον αφέντη του!

17...Rxf8, 18. Nd6+ 

Ο Βασιλιάς είναι εγκλωβισμένος από τα ίδια του τα κομμάτια και όλες του οι κινήσεις είναι φορσέ.

18...Ke7, 19. Nf5+ 

Διπλό σαχ που δεν αφήνει κανένα περιθώριο. Ο Βασιλιάς επιστρέφει στην αρχική του θέση.

19...Kd8, 20. Nxg7#

Μία Βασίλισσα, δύο Πύργοι, δύο Ίπποι, ένας Αξιωματικός και μερικά πιόνια είναι ανίκανα να σώσουν τον Βασιλιά τους! Η άψογη συνεργασία Ίππου - Αξιωματικού κατέληξε σε μια πανέμορφη εικόνα ματ της ασφυξίας. 

Ο επιμένων δεν χάνει

Το ενδιαφέρον δείχνει να συνεχίζεται φέτος στον Π.Ο.Α. Σε συνέχεια της τελευταίας μου ανάρτησης «Μην εγκαταλείπετε πρόωρα», παρουσιάζω μια ακόμη παρτίδα στην οποία η επιμονή μου να μην εγκαταλείπω απέφερε καρπούς. Παίζω με τα μαύρα.

Αν και στο μέσο της παρτίδας βγήκα με δύο πιόνια επάνω, στην προσπάθειά μου να σταθεροποιήσω τη θέση δεν κατάφερα να κάνω σωστή διαχείριση του επιπλέον υλικού μου. Σαν αποτέλεσμα επέστρεψα στον αντίπαλό μου όχι δύο, αλλά τρία πιόνια! Δύο συν ένα δώρο που λένε. 

Στη θέση που προέκυψε στο παρακάτω διάγραμμα, τα λευκά έχουν ένα υγιέστατο ελεύθερο πιόνι, έτοιμο να προαχθεί σε Βασίλισσα και τίποτα δεν φαίνεται να μπορεί να το σταματήσει. Η εγκατάλειψη θα μπορούσε να είναι μια πολύ λογική επιλογή. Όμως, καθώς εκπροσωπούσα εκτός από τον εαυτό μου και την ομάδα μου, αρνήθηκα να κάνω εύκολη τη ζωή του αντιπάλου μου. Χωρίς ιδιαίτερο άγχος πλέον, έχοντας πλήρη επίγνωση της κατάστασης, αποφάσισα να συνεχίσω αφήνοντας τον αντίπαλό μου να ανακαλύψει τον τρόπο να με κερδίσει.

1...Bf6, 2. g4

Με την κίνησή αυτή τα λευκά στερούν την όποια ελπίδα για παιχνίδι στην πτέρυγα του Βασιλιά. Όμως, ανοίγουν ύποπτα τη διαγώνιο b8-h2...

2...Qb7, 3. Qc4 Qd7, 4. b4 Qd2

Μετά από μερικές τυχαίες κινήσεις εντόπισα τις καλύτερες θέσεις για τα κομμάτια μου. 

5. b5 Be5

Αυτό είναι το ιδανικότερο τετράγωνο για τον Αξιωματικό μου. Από εκεί συνεισφέρει τόσο στην επίθεση όσο και στην άμυνα, αφού επιτηρεί το τετράγωνο b8 προαγωγής του λευκού πιονιού. 

6. b6 Qb2

Η μπαταρία Βασίλισσας-Αξιωματικού είναι η μοναδική μου ελπίδα να πετύχω την ισοπαλία. Φυσικά, για να συμβεί αυτό πρέπει να βάλει το χεράκι του και ο αντίπαλός μου.

7. Qd5 Kf6, 8. b7

Παράλληλα με τα μαύρα και τα λευκά κατάφεραν χωρίς δυσκολία να τοποθετήσουν τα κομμάτια τους στις ιδανικές τους θέσεις. Δεν μένει παρά να ανακαλύψουν το τελικό χτύπημα. Το σχέδιο νίκης είναι σχετικά απλό, να μεταφέρουν την Βασίλισσά τους στο b6, ώστε να κλείσουν τη στήλη b εξασφαλίζοντας την προαγωγή του πιονιού.

8...Kg6, 9. Qe4+ Kg7

Στο σημείο αυτό άρχισα να υποψιάζομαι ότι ο αντίπαλός μου δεν έχει εντοπίσει το σωστό πλάνο. Μάλιστα, η θέση κρύβει μια περίεργη παγίδα στην οποία θα μπορούσε να πέσει ο καθένας. Έτσι και έγινε...

10. Kh3??

Μοιραίο λάθος που επιτρέπει την ισοπαλία!

10...Qxf2!!

Απίστευτο κι όμως αληθινό! Τα λευκά αν και κόβουν στην επόμενη κίνηση τον Αξιωματικό με σαχ, δεν καταφέρνουν να κερδίσουν με κανέναν τρόπο! Η ιδέα που σώζει τα μαύρα όπως θα δούμε είναι το διαρκές σαχ¹ και η τριπλή επανάληψη της ίδιας θέσης².

11. Qxe5+ Kg6, 12. Qe4+ Kg7, 13. Qd3

Τα λευκά ορθώς απέφυγαν την άμεση προαγωγή, αφού για παράδειγμα στο 12. b8=Q θα ακολουθούσε 12...Qf1+, 13. Kg3 Qg1+, 14. Kh3 Qf1+, 15. Kg3 Qg1+, 16. Kh3 Qf1+, 17. Kg3=, με τις δυο λευκές Βασίλισσες να παρακολουθούν την τριπλή επανάληψη της θέσης, ανήμπορες να αντιδράσουν. Τώρα η λευκή Βασίλισσα επιτηρεί το τετράγωνο f1, αποτρέποντας την τριπλή επανάληψη. Το πρόβλημα για τα λευκά είναι ότι η Βασίλισσά τους είναι υπερφορτωμένη, καθώς πρέπει να υποστηρίζει το ελεύθερο πιόνι της και την ίδια στιγμή να αποτρέπει την εφαρμογή της τριπλής επανάληψης.

13...Qb2??

Σοβαρό σφάλμα που ξαναδίνει τη νίκη στα λευκά! Έπρεπε οπωσδήποτε να παιχτεί 13...Qb6! και αν 14.Qe4 Qf2! με την ίδια απειλή τριπλής επανάληψης, όπως παραπάνω. Τώρα, για τα λευκά υπάρχει η κίνηση

14. Qa6!

Η λευκή Βασίλισσα κάνει σαφή πρόοδο, διατηρώντας το πιόνι υπό την προστασία της και το κρίσιμο f1 τετράγωνο υπό τον έλεγχό της. 

14...Kh7

Με την κίνηση αυτή ουσιαστικά πηγαίνω πάσο. Για καλή μου τύχη μάλιστα, η κίνηση αυτή, όπως θα δούμε στη συνέχεια θα με σώσει κυριολεκτικά την τελευταία στιγμή!

15. Kg3

Τα λευκά προσπαθούν να βελτιώσουν τη θέση του Βασιλιά τους, ώστε να αποδεσμεύσουν την Βασίλισσά τους από τον αμυντικό της ρόλο.

15...Qe5+, 16. Kg2 Qb2+, 17. Kg1 Qb1+, 18. Kf2 Qb2+

Ο λευκός Βασιλιάς βρίσκεται ενώπιον του διλήμματος της ηρωικής εξόδου μέσω του τετραγώνου e3 και της επιστροφής εντός των τειχών. Προς το παρόν, επιλέγει τον ασφαλή δρόμο. 

19. Kg3?

Η σωστή συνέχεια που κερδίζει ωστόσο είναι το τολμηρό 19. Ke3! Qe5+, 20. Kd3 Qd5+, 21. Kc2 Qc5+, 22. Kb3 Qe3+, 23. Kb4 Qd4+, 24. Kb5 Qd3+, 25. Kb6 Qe3+, 26. Kc7 Qe7+, 27. Kb8 Qc5, 28. Ka8 Qd5, 29. Qf6! Qa2+, 30. Kb8 και ο Βασιλιάς αποφεύγει τα σαχ. Αν 30...Qxh2+, 31. Kc8 Qc2+, 32. Kd8 Qb3, 33. Qf5+ Kg7, 34. Qe5+ και το πιόνι τελικά προάγεται.

19...Qe5+, 20. Kh3?? Qb2

Με την τελευταία τους κίνηση τα λευκά πετούν στα σκουπίδια τη νίκη, τη στιγμή που υπήρχε ακόμη χρόνος να διορθώσουν την κατάσταση και να βγάλουν τον Βασιλιά τους έξω από τα τείχη.

21. Qa7

Το πρόβλημα τώρα είναι ότι η κίνηση 21. Kg3 πλέον δεν υπάρχει, καθώς τα λευκά προκαλούν από μόνα τους τριπλή επανάληψη της θέσης, μετά από 21...Qe5+! Έτσι, αποφασίζουν να κάνουν πρόοδο με την Βασίλισσά τους, τη στιγμή μάλιστα που ο Βασιλιάς τους βρίσκεται καλά προστατευμένος στο h3. Είναι όμως πράγματι καλά προστατευμένος;

21...Qe2!

Όχι! Αυτή η κίνηση σώζει την παρτίδα για τα μαύρα. Αν τα λευκά προαγάγουν με 22. b8=Q, τότε ακολουθεί 22...Qxf3+, 23. Qg3 Qf1+, 24. Qg2 Qd3+, 25. Qg3 Qf1+ κτλ. Γι αυτό, τα λευκά επιχειρούν τη δεύτερη έξοδο του Βασιλιά τους. Αυτή τη φορά όμως η λευκή Βασίλισσα βρίσκεται στο a7 και αυτή η λεπτομέρεια στερεί κάθε ελπίδα νίκης από τα λευκά, καθώς ο Βασιλιάς πλέον δεν μπορεί να βρει καταφύγιο από το διαρκές σαχ!

22. Kg3 Qe5+, 23. Kg2 Qb2+, 24. Kf1 Qc1+, 25. Ke2 Qc2+

26. Ke3 Qc3+, 27. Ke4

Ο Βασιλιάς φαίνεται σαν να καταφέρνει να ξεγλιστρήσει μακριά από τα σαχ της μαύρης Βασίλισσας.

27...Qe1+!, 28. Kd5 Qe6+

Η μαύρη Βασίλισσα καταφέρνει, χάρις στη στήριξη του πιονιού στο f7 να ωθήσει προς τα πίσω το λευκό Βασιλιά. Στο σημείο αυτό μάλιστα, αν τα λευκά παίξουν το απρόσεκτο 29. Kc5 χάνουν κιόλας με 29...Qe3+! Γι αυτό, ορθά παίζουν

29. Kd4 Qd6+

30. Ke3 Qe5+, 31. Kd3 Qd5

Στη θέση αυτή να θυμηθούμε ότι αν ο μαύρος Βασιλιάς βρισκόταν στο g7, τα λευκά θα κέρδιζαν με 32. Qd4! εξαναγκάζοντας την αλλαγή των Βασιλισσών! Τώρα, στο 32. Qd4, τα μαύρα απλούστατα κόβουν το επικίνδυνο πιόνι με 32...Qxb7.

32. Ke2 Qe5+, 33. Kf1 Qb5+, 34. Kf2 Qb2+, 35. Kg3 Qe5+, 36. Kh3 Qe2!

Η ιστορία επαναλαμβάνεται. Τα λευκά πρέπει να αποδεχτούν ότι δεν μπορούν να κερδίσουν αυτή τη θέση. Ακολούθησε

37. Kg3 Qe5+

Με τη θέση μου να βρίσκεται για περίπου 40 κινήσεις επί ξυρού ακμής, τελικά πραγματοποιήθηκε τριπλή επανάληψη με ισόπαλο αποτέλεσμα. 

Από σκακιστική άποψη, η παρτίδα αυτή, αποτελεί ένα ακόμη παράδειγμα που δείχνει πόσο δύσκολα είναι τα φινάλε με Βασίλισσες. Από ηθική άποψη, η επιμονή σε συνδυασμό με το θετικό αποτέλεσμα ενισχύουν την πεποίθηση ότι δεν πρέπει να τα παρατάμε εύκολα. Γενικά, από την προσωπική μου εμπειρία, θεωρώ λίγο υπερβολικό το απόφθεγμα «Ο επιμένων νικά». Σιγά σιγά όμως αρχίζω να πιστεύω ότι «Ο επιμένων δεν χάνει...»

¹ Διαρκές σαχ είναι η κατάσταση στην οποία η παράταξη που μειονεκτεί έχει τη δυνατότητα να δίνει διαρκώς σαχ στον αντίπαλο Βασιλιά, ο οποίος αδυνατεί να τα αποφύγει με αποτέλεσμα η θέση να είναι ισόπαλη.

² Στο σκάκι υπάρχει ένας κανόνας που λέει ότι ένας παίκτης μπορεί να διεκδικίσει την ισοπαλία αν η ίδια θέση εμφανιστεί τρεις φορές, με τον ίδιο παίκτη να έχει την κίνηση. Δυο θέσεις θεωρούνται ίδιες όταν παρουσιάζουν την ίδια ακριβώς εικόνα και επιπλέον οι δύο παίκτες έχουν στη διάθεσή τους τις ίδιες νόμιμες κινήσεις (ροκέ, en passant, κτλ.) και στις δύο θέσεις.